داستان ادامه دار جعل و سرقت نسخ خطی

Print
Email
پژوهشگر نسخ خطی گفت: تعامل با موزه‌ها و دسترسی آسان به آثار تاریخی شرایط را برای پژوهش، کاهش خطر جعل و سرقت و هنری و حتی درک صحیح از تاریخ خوشنویسی کشورمان برای آیندگان فراهم می‌کند.
داستان ادامه دار جعل و سرقت نسخ خطی

آرتستور – گروه استان‌ها: خوشنویسی در ایران سابقه دیرینه دارد، قبل از اسلام خطوط مختلفی از جمله میخی و پهلوی و اوستائی در ایران رواج داشته است، ایرانیان خود آفریننده خط بوده‌اند و از این رو دستی در آتش خوشنویسی از دیرباز در این دیار کهن وجود داشته است، هر چند این روزها آنطور که باید از میراث دیرینه مان در عرصه نسخ خطی آنطور که باید حراست نمی‌شود اما باید توجه داشت در کشور ده‌ها هزار نسخ خطی وجود داشته که گویا غربی‌ها ارزش آن را بیش از ما درک می‌کنند.

هنرمندان این روزهای خوشنویسی نیز از این شرایط گلایه دارند، استاد شهاب شهیدانی از جمله افرادی است که از عدم دسترسی به آثار خطی گذشتگان رنجور است، او در این باره به آرتستور می‌گوید: عزم جدی برای دسترسی به آثار گرانبها می‌تواند بسیاری از آسیب‌های حوزه خوشنویسی و احیای خط را هموارتر کند.

او اصالتاً اهل اصفهان و عضو هیأت علمی گروه آموزشی تاریخ و باستان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان است که راهکار مصون ماندن احیای خوشنویسی را تبدیل شدن به یک رشته دانشگاهی و قابل بحث در نظام آموزشی عنوان می‌کند.

شهیدانی در ادامه صحبت‌هایش می‌گوید: ارتباط مؤثر جامعه خوشنویسان با خاورمیانه و جهان اسلام نیز برای احیای خوشنویسی اسلامی تأثیرگذار است. در حالی که در گذشته خوشنویسی یک امر رایج به شمار می‌آمد که ناخودآگاه ارتباط و پیوستگی هنرمندان حتی علی رغم مسائل و مشکلات سیاسی وجود داشت، اما امروزه از آن غفلت و تنها به برگزاری یکی دو جشنواره بین المللی در دهه هشتاد بسنده شده است. با این وجود همچنان امکان ارتباط‌گیری تنها با تلاش خود هنرمندان و فضای مجازی وجود دارد و باید شرایط پژوهش از طریق موزه‌ها و سایر منابع در اختیار هنرمندان قرار گیرد.

رهایی از جعل و سرقت هنری با تعامل موزه‌ها

او وجود موزه‌ها را برای کاهش خطر جعل و سرقت هنر مؤثر می‌داند و ادامه می‌دهد: اگر بدانیم چه آثاری در کجا داریم و موزه‌ها همکاری کنند، رهایی از جعل و سرقت انجام شدنی است. در بسیاری از موزه‌ها آثار جعلی دیده شده است اما این به معنای کم ارزش کردن فعالیت موزه‌ها نیست بلکه باید اجازه تعامل بدهند تا زمینه اصالت‌سنجی آثار در یک روند طبیعی و علمی ارزیابی شود. بسیاری از شناسه‌ها، لیست اموال موزه‌ای، مستعجل و یا پراکنده و بدون وقوف کارشناسان انجام شده است که این لیست‌ها علمی و دقیق نیستند و باید در معرض داوری مجدد قرار گیرند.

این استاد نگارگری معتقد است که اگر موزه‌ها همکاری کنند حتی می‌توان برای جلوگیری از جعل، کمیته تخصصی و آموزشی برگزار کنند تا در امر آسیب‌شناسی جعل و تفکیک آن در موزه‌ها به بحث و گفت‌وگو پرداخته شود. اما اگر بر همین پاشنه بچرخند و حتی امکان دسترسی به آثار هنری وجود نداشته باشد، جعل و سرقت هنری از مباحث رایج خواهد بود.

دسترسی آسان به موزهای غرب

او در ادامه تصریح می‌کند: خواسته ما فراتر از منافع ملی نیست و حق فرزندان ماست که این آثار را ببیند. البته یک انتقاد هم از تصاویر با کیفیت بین موزه‌های داخلی که فشل، فسرده و ناتوان هستند در مقایسه با موزه‌های والتر، کتابخانه ملی فرانسه و سایر موزه‌های معتبر در جهان داشت که در سایر کشورها همه آثار فاخر کتاب‌آرایی و نسخه پردازی ایرانیان اعم از شاهنامه را با چاپ نفیس و کیفیت بالا در اختیار پژوهشگران و هنرمندان قرار می‌دهند و در واقع دسترسی به آثاری که کتابخانه ملی آمریکا و سایر کشورها برای پژوهشگران دارند به مراتب راحت‌تر از موزه ملی ایران است.

شهیدانی ارزیابی خود را در خصوص وضعیت خوشنویسی مدرن و حتی ورود تکنولوژی به آن را اینگونه شرح داد: خوشنویسی در کشاکش سنت و مدرنیته برخی از اقلام نادیده گرفته شده زیرا اجرای آنها نیاز به مهارت، تبحر و دانش ویژه‌ای دارد. علاوه بر آن بخشی از نقل‌ها در خدمت کتابت و امور رایج قرار گرفته‌اند مانند روزنامه‌ها و نسخ خطی که طبیعتاً به بخشی از انواع خطوط نیاز پیدا نمی‌شد.

همکاری گرافیست‌ها و خوشنویسان در خلق اثری شاهکار

او ادامه می‌دهد: امروزه گرافیک دانشی است که در حال نگریستن به همه چیز است و تصور من این است که اگر خوشنویسان و گرافیست‌ها به یکدیگر کمک کنند، پژوهشگران، خوشنویسان و گرافیست‌ها می‌توانند زمینه خوبی را فراهم کنند که بسیاری از اقلام خطوط مجدداً مورد استفاده قرار گیرد؛ البته گرافیست‌ها در این کار هیچ ابائی ندارند و تجاربِ آنها را برتر از خوشنویسان می‌دانم، زیرا برای خلق آثارشان ممنوعیت و محدودیتی ندارد و به همین جهت دنبال آثار نادیده و کمیاب خطوط هستند. بنابراین اگر بخواهیم کارنامه این دو گروه را از جهت توجه به اقلام فراموش شده در نظر بگیریم گرافیست‌ها نمره بیشتری می‌گیرند.

این استاد و پژوهشگر خط و خوشنویسی در پاسخ به اینکه آیا می‌توان ارتباطی بین اقلام گذشته و حال برقرار کرد که برای نسل جدید جذابیت بیشتری داشته باشد و اقلام گذشته نیز به فراموشی سپرده نشود، می‌گوید: اگر موزه‌ها و گنجینه‌ها این آثار را به نمایش دربیاورند و نسل جوان متوجه زیبایی‌های آثار گذشته شوند، قطعاً ارتباط برقرار می‌شود. بسیاری از خطوط گذشته هرکدام در شرایط، مقام و ویژگی‌های خاصی خلق شدند بنابراین انسان بی نیاز از این شرایط نیست و در این شرایط زندگی می‌کند. حتی با اینکه فضای مجازی به ظاهر تهدید به شمار می‌رود اما فرصت خوبی برای پرداختن به گونه‌های نادر خوشنویسی است.

تکنولوژی فرصتی برای شکوفایی هنر

او معتقد به کمرنگ شدن خوشنویسی با دست و قلم در این زمانه نیست زیرا ورود تکنولوژی و نرم افزار را یک فرصت می‌داند که خوشنویسان سنتی اکنون با جاذبه و رایحه قلم چلیپا مشق می‌نویسند و این نوع خط هم نگاه و بازار منحصر به فردی دارد. تعداد زیادی از هنرمندان نیز در رقابت با همین نرم افزارها با خلاقیت‌های فردی و درونی و حتی کمتر دیده شده به سمت نگارش خط سوق پیدا کرده‌اند و روز به روز به امر هنر نزدیک می‌شوند.

شهیدانی حوزه خط را با نقاشی مقایسه و تصریح می‌کند: در واقع همان کاری که دوربین عکاسی با نقاشی انجام داد که حتی پرتره‌کشی و رئال از بین نرفت بلکه به گونه خاصی تبدیل شد و در مقابل، نقاشی به حوزه‌های نامکشوف روح و روان آدمی و ساحت‌های دیگر پناه آورد. در حوزه خط نیز ورود نرم‌افزارها همین کار را انجام داد، اما دست و قلم برای خوشنویسیان حرفه‌ای حرف اول را می‌زند هرچند برای نقاشان با وجود تکنولوژی‌های فراوان، طراحی امر مهمی است و استفاده از دست و خلاقیت به کمک ذهن و در روی تابلو استفاده می‌شود. خلاقیت با روح و روان و اعضا و جوارح و نگاه طبیعی چشم انسان ارتباط دارد و رود تکنولوژی هم در خدمت ایده و فضای درونی هنرمند است.

ارتباط بین خط و شخصیت افراد

این استاد خط و نگارگری اشاره‌ای به اوقات فراغت کودکان و نوجوانان و اهمیت کلاس خط می‌کند و می‌گوید: نگارش از طریق تایپ و ماشین ضرورت کتابت را مانند گذشتگان کمرنگ کرده است، این روند طبیعی است اما از طرف دیگر نمی‌توان این موضوع دیرپا بماند و نیازهای روحی ما را تأمین کند. به نظر من در گذشته آنچه مهم بود و امروزه گم شده، قائل بودن به ارتباط بین خط و شخصیت است، خطِ زیبا داشتن در گذشته و تاریخ همواره نشان از شخصیت و فضل بوده است. خوشنویسان جایگاه والایی داشتند و در مسند مهمی قرار می‌گرفتند.

او ادامه می‌دهد: حس و حال در نگارش یک متن وجود دارد و این امر بهتر از نگارش یک متن در صفحه کامپیوتر قابل درک است. لرزش قلم و حال و هوای نوشتار مستتر و زبان دل، گویای اسرار درونی فرد بود. گذشتگان ما خط را در زمره علوم و ادب فرض و می‌کردند و حسن خط بخشی از فرایند خوب زیستن و خوب نگاه کردن به شمار می‌آمد.

لینک منبع

دیدگاهتان را بنویسید